Mettina Veenstra
Het project Signals of Change wil wijkprofessionals helpen om eerder te zien wat er in een wijk verandert en waar mogelijk problemen of nieuwe behoeften ontstaan. Denk aan jongeren die uit beeld raken, toenemende eenzaamheid of spanningen tussen bewoners. Hiervoor wordt een digitale ‘buurtantenne’ ontwikkeld. Deze brengt informatie uit verschillende bronnen bij elkaar, zoals ervaringen van inwoners, foto’s, vragenlijsten en informatie over de wijk. Zo ontstaat een breder en actueler beeld van wat er speelt. De digitale omgeving helpt professionals vervolgens om deze signalen beter te begrijpen en te duiden: welke actie is nodig? Het doel is niet om beslissingen van professionals over te nemen, maar om hen te voorzien van extra informatie en inzichten. In het project doen we onderzoek naar de AI-technologie die nodig is voor de ‘buurtantenne’ en evalueren we of deze daadwerkelijk helpt in de dagelijkse praktijk.
In veel wijken ontstaan problemen al voordat ze zichtbaar zijn voor professionals. Soms worden signalen pas opgepikt wanneer een situatie is geëscaleerd. Tegelijkertijd hebben wijkprofessionals steeds minder tijd en middelen, terwijl de vragen waarmee zij te maken krijgen ingewikkelder worden. Ook werken verschillende organisaties in een wijk nog te vaak naast elkaar en wordt informatie niet altijd gedeeld.
Hierdoor bestaat het risico dat belangrijke signalen worden gemist. Vooral inwoners die weinig contact hebben met wijkprofessionals blijven soms buiten beeld. Bestaande onderzoeken en gegevens geven bovendien niet altijd een actueel beeld van wat er in een wijk gebeurt. Door eerder zicht te krijgen op veranderingen kunnen professionals mogelijk sneller in gesprek gaan, samenwerken en passende actie ondernemen. Zo kunnen grotere problemen en onnodige maatschappelijke kosten worden voorkomen.
Er wordt steeds meer gebruikgemaakt van gegevens om inzicht te krijgen in wat er in wijken gebeurt. In de praktijk worden gegevens binnen het sociale domein echter nog vooral gebruikt voor registratie en verantwoording. Ze worden veel minder ingezet om professionals te helpen bij hun dagelijkse werk en bij het vroeg herkennen van veranderingen.
Het bijzondere aan dit project is dat verschillende soorten informatie bij elkaar worden gebracht. Niet alleen cijfers, maar ook ervaringen en observaties van inwoners en professionals die via allerlei methodieken worden verzameld. Hierdoor kan een completer beeld van een wijk ontstaan.
Tegelijkertijd is het belangrijk dat technologie aansluit bij de manier waarop wijkprofessionals werken. Hun kennis van de wijk, persoonlijke contacten en professionele ervaring blijven belangrijk. Technologie moet deze kennis aanvullen en niet vervangen. Deze kennis die veelal in het hoofd zit van professionals expliciet maken en borgen in systemen is even belangrijk als ingewikkeld.
Ook het delen van informatie tussen organisaties is een uitdaging. Verschillende organisaties hebben eigen systemen, regels en verantwoordelijkheden. Het delen van deze kennis en ervaring gebeurt nu vaak op ad-hoc basis. Daarom wordt onderzocht hoe gegevens op een veilige en zorgvuldige manier kunnen worden gedeeld.
Het belangrijkste resultaat is een werkend prototype van een digitale omgeving die wijkprofessionals helpt om veranderingen en mogelijke problemen eerder te herkennen. Deze omgeving noemen we de ‘digitale buurtantenne’. De omgeving brengt informatie uit verschillende bronnen samen en laat zien welke signalen naar voren komen en waarop deze zijn gebaseerd.
De informatie wordt zo gepresenteerd dat professionals deze gemakkelijk kunnen begrijpen en gebruiken in hun dagelijkse werk en in gesprekken met collega’s. Het systeem geeft geen oordeel of advies dat het professionele oordeel vervangt, maar ondersteunt professionals bij het stellen van vragen, het bespreken van signalen en het bepalen van mogelijke vervolgstappen.
Daarnaast wordt onderzocht of de digitale omgeving daadwerkelijk meerwaarde heeft ten opzichte van de huidige manier van vroegsignaleren. Tot slot wordt in kaart gebracht wat nodig is om de aanpak in de toekomst breder te kunnen gebruiken, bijvoorbeeld door betere afspraken te maken over het veilig delen van informatie tussen organisaties.
Het project wordt samen met wijkprofessionals ontwikkeld. Eerst wordt onderzocht hoe zij nu signalen herkennen en waar zij in de praktijk tegenaan lopen. Vervolgens wordt bekeken welke informatie kan helpen om veranderingen eerder zichtbaar te maken. Deze informatie wordt samengebracht in een digitale omgeving. We gebruiken AI-technologie om signalen af te leiden uit deze informatie en om uit te leggen waar deze signalen op zijn gebaseerd, zodat de professionals de uitkomsten goed kunnen beoordelen.
De omgeving wordt stapsgewijs ontwikkeld en met wijkprofessionals getest. Zij geven feedback op de bruikbaarheid, begrijpelijkheid en betrouwbaarheid van de informatie. Op basis daarvan wordt de oplossing steeds verder verbeterd.
Ook wordt aandacht besteed aan privacy, ethiek en het delen van informatie tussen organisaties. Aan het einde wordt onderzocht of de oplossing in de praktijk daadwerkelijk helpt om signalen eerder op te merken en beter met elkaar te bespreken. Daarnaast wordt gekeken wat nodig is voor een mogelijke vervolgstap en bredere toepassing.
Mettina Veenstra
Mark Melenhorst
Jelte van Waterschoot
Ruud Janssen
Jaap Reitsma
Jeroen Linssen
Etto Salomons
Moniek Scholten
