Cobots, humanoids, AI, Trump, China, … De kansen en bedreigingen voor de maakindustrie zijn talrijk en groot. Het einde van die industrie in ons land – en Noordwest-Europa – is al vaak voorspeld. Maar juist in tijden van geopolitieke onrust bieden automatisering, robotisering en digitalisering volop kansen, zeggen ‘captains of industry’ Piet Mosterd en Henk Tappel.
Dag van de Robotica 2026
De Oost-Nederlandse ‘captains of industry’ Piet Mosterd (AWL) en Henk Tappel (Bronkhorst High-Tech) lieten hun licht schijnen over de toekomst van de maakindustrie tijdens de Dag van de Robotica 2026 half mei in Zwolle. Die vond plaats in Smart Industry-platform Perron038, waar bedrijven als AWL, Hollander Techniek en Tembo samenwerken met de onderzoeksgroep Industriële Automatisering & Robotica van het lectoraat Digital Business & Society van Hogeschool Windesheim. De ochtend van de roboticadag was gevuld met demo’s voor studenten, de middag stond in het teken van automatisering en robotisering, met thema’s als AI, data, cobots, robots en human capital. De aftrap van de middag was een gesprek van Mosterd en Tappel met associate lector Aart Schoonderbeek (Windesheim) en hoofdonderzoeker Milan Wolffgramm (hogeschool Saxion, lectoraten Employability Transition en Smart Mechatronics and Robotics).
Berichten over het einde van de maakindustrie zijn schromelijk overdreven, om een bekende uitspraak te parafraseren van de Amerikaanse schrijver Mark Twain naar aanleiding van krantenberichten over zijn overlijden. We hebben in ons land nog altijd een bloeiende maakindustrie. De bedrijven waar Mosterd en Tappel leiding aan gaven (tot begin 2016, respectievelijk 2026), zijn er mooie, internationaal succesvolle voorbeelden van. AWL in Harderwijk is groot geworden met robotlasinstallaties voor de automobielindustrie en de robotintegrator breidt de laatste jaren uit naar andere sectoren. Bronkhorst High-Tech in Ruurlo is een wereldwijde leider in nauwkeurige low-flow meet- en regelapparatuur.
Werk voor robotintegratoren
Natuurlijk zijn er volop bedreigingen vandaag de dag, van personeelskrapte en netcongestie tot handelsoorlogen en materialenschaarste. Maar juist daar liggen ook kansen, bijvoorbeeld op personeelsgebied, zegt Mosterd, nog altijd nauw betrokken bij AWL. “De komende jaren gaan er in de industrie veel mensen met pensioen, dus de vraag naar automatisering en robotisering neemt toe, waardoor robotintegratoren zoals wij overlopen van het werk.”
Interessant is dat de oprukkende automatisering en robotisering voor nivellering gaan zorgen, omdat de kosten van productie minder door de (wereldwijd sterk verschillende) loonkosten worden bepaald maar vooral door de (meer gelijkwaardige) kapitaalkosten van de productiemiddelen. “Het speelveld wordt meer gelijk en dat biedt kansen voor Europa. Tegelijkertijd kunnen landen die achterlopen met automatisering, zoals Amerika, hun achterstand inlopen.”
Kanteling in Amerika
Amerika is kapitaalkrachtig en klopt voor zijn investeringen onder meer in Harderwijk aan, meldt Mosterd. “Het land heeft jarenlang productie veronachtzaamd, maar zet grote stappen om die achterstand in te lopen. Het is nu echt verbluffend; 40-45% van onze opdrachten komt uit Amerika. Trump is natuurlijk lastig in te schatten, maar dat de productie daar vooral op Mexicanen draait, is wel een grote handicap voor bedrijven.”
Amerikaanse bedrijven zitten tegenwoordig anders in de wedstrijd. “Vroeger moest een investering in één, anderhalf jaar worden afgeschreven. De automatisering die ze kochten was daardoor altijd brandhout en nooit een doordacht systeem dat tien of twintig jaar mee kon. Nu kantelt dat naar het Rijnlandse model, en hanteren ook Amerikaanse bedrijven afschrijftermijnen van vijf of tien jaar.” Dan maakt AWL met zijn hoogwaardige systemen dus ook een kans, wil Mosterd maar zeggen.
Kritisch kijken naar productie
Er valt dus nog veel productie te automatiseren, maar daar mogen we wel kritisch naar kijken, vindt Tappel. “Hebben we alle producten die worden gemaakt wel echt nodig? Er worden tegenwoordig wel heel veel spullen geproduceerd. Ik verwacht daar een kentering in; dat we met z’n allen anders gaan nadenken over welke producten we moeten maken en vooral ook waarom. Voor onze meters en regelaars is dat tegenwoordig ‘we reduce waste’; die helpen klanten om minder afval te produceren en efficiënter te werken.” Ook over het ‘hoe’ mogen we nog wel meer nadenken. “Wil Europa blijven meedoen, dan moeten we activiteiten wegsaneren die niet rendabel zijn en automatisering inzetten voor schoner en menswaardiger produceren.”
Inspelen op klantbehoefte
Beter aan de klantvraag kunnen voldoen kan ook dankzij de digitalisering, vult Mosterd aan. “Die maakt het mogelijk om heel veel variëteit in de productie te brengen en daarmee maatwerk te leveren. Met digitalisering en AI kunnen we daar grote stappen in maken.” Bronkhorst High-Tech is eveneens groot geworden door in te spelen op de wensen van de klant, vertelt Tappel. “Als klanten speciale wensen hebben en het elders niet kunnen kopen, komen ze bij ons. Wij zitten op technology leadership en customer intimacy, niet op cost leadership.”
De uitdaging is dan wel het productportfolio beheersbaar te houden, illustreert Tappel. “We zijn nu bezig het salesproces te automatiseren met een productconfigurator. Om een flowmeter te bestellen, moet de klant twaalf keuzes maken om tot een oplossing voor zijn probleem te komen. Dat gaat meestal goed, maar soms is het ‘computer says no’. Dan komt onze medewerker nr. 1 en die zegt ‘het kan wel, maar dan moet je die component net iets anders kiezen’. Dat staat dan niet in het systeem, maar het werkt wel. Mensen die hier vanaf het begin hebben gewerkt, zijn heel goed in het achterhalen wat de klant precies wil. Die kennis hebben ze in hun hoofd, maar is nog onvoldoende op papier en in systemen terechtgekomen. Daar ben ik aan gaan werken toen ik hier kwam, maar dit is een lastige zaak.”
Kansen in de logistiek
Het concept van extreem doorgedreven maatwerk is natuurlijk bekend van de automobielindustrie, waar elke auto die van de band rolt weer anders kan zijn. AWL was en is een voorloper in deze markt, maar die wordt wel kleiner voor het bedrijf. Dat heeft alles te maken met de opkomst van China als automobielproducent voor de wereldmarkt, weet Mosterd. “De Chinezen willen geen Europese automatiseerder. Zij zoeken het zelf wel uit en hebben bijvoorbeeld KUKA gekocht (Duitse robotbouwer die in 2016 in Chinese handen kwam, red.). Willen we een voorloper blijven, dan moeten we de kennis die we in de auto-industrie hebben opgedaan in de breedte wegzetten.”
Kansen ziet AWL vooral in de logistieke markt. “Dan bedoelen we intralogistieke automatisering: pakketjes die binnenkomen en moeten worden gesorteerd en verdeeld. Mensen moeten daarvoor heel veel snelle bewegingen maken die belastend zijn voor de gewrichten. Dat automatiseren, daar zijn we gewoon heel sterk in. We komen bij grote Amerikaanse partijen waar heel veel whizzkids bouwstenen voor de logistieke automatisering ontwikkelen. Maar als ze die samenbouwen in een machine, dan werkt dat niet. Ze hebben in Amerika nog maar een paar industrieën: aerospace, defensie, automotive en natuurlijk de IT. Machinebouw hebben ze verder helemaal verwaarloosd.” Ook dichter bij huis heeft AWL al robotinstallaties voor de logistiek geleverd. “Die robotisering gaat zeker als een olievlek over Europa komen.”
Humanoids en AMR’s
De robots waar het in productie om gaat, zijn nog vooral de klassieke ‘werkpaarden’ van de industrie. Mosterd en Tappel volgen de opkomst van humanoids, vooral in China, met interesse, maar zien er op dit moment geen toegevoegde waarde in voor grootschalige productieautomatisering. Tappel: “Ze zijn vooral intrigerend. In video’s staan ze een beetje te dansen op de werkvloer, maar meer komt er nog niet uit. Ik zie ze nog geen nieuwe problemen oplossen.” Mosterd: “De humanoid is op dit moment een speeltje, voor de industrie nog niet rijp om in te zetten.” Want enerzijds hebben ze nog onvoldoende kracht en stabiliteit, en anderzijds onvoldoende intelligentie.
Automatisering bestaat nog vooral uit productiecellen en de transportbewegingen daartussen, verklaart Mosterd. “Daarvoor kun je statische robots inzetten en ook AMR’s (autonome mobiele robots, red.). Wij zien dat die AMR’s nu worden opgepikt door de industrie en in de grote magazijnen. Daar ligt niks meer in stellingen, maar staat alles in kratten op AMR’s die razendsnel de gewenste spullen aanleveren.”
Voorop blijven lopen
Voor AWL zijn het allemaal bouwstenen. “Wij moeten als integrator een productie- of logistiek proces echt doorzien, concepten bedenken voor een automatiseringsoplossing, daarvoor de goede systemen bij elkaar voegen en dan samenbouwen.” Daarmee kan AWL volgens Mosterd voorop blijven lopen, in automotive, logistiek en bijvoorbeeld ook agrorobotica. “Wij bedenken de processen die je met zo’n agrorobot kunt ondersteunen en de slimme toepassingen die je daarvoor nodig hebt; denk aan sensing en grijpertechnologie. We zijn al bezig met aubergines, paprika’s en komkommers.”
Bronkhorst High-Tech moet het vooral hebben van z’n kerntechnologie en de verdere ontwikkeling daarvan, aldus Tappel. “Daarom hebben we die kerntechnologie weer in eigen huis gehaald en de sensorproductie volop geautomatiseerd. Voor nieuwe producten gaat het niet om nog hogere nauwkeurigheid, want op een gegeven moment heeft nog nauwkeuriger meten geen zin meer. Onze volgende generatie flowmeter moet bij voorkeur niet alleen meten hoeveel gas of vloeistof er voorbij komt, maar ook welk gas of welke vloeistof het is. Daarmee is bijvoorbeeld te controleren of de juiste gasfles is aangesloten en kun je uiteindelijk klanten extra waarde bieden.” Zo blijft er toekomst voor de maakindustrie in Nederland.
tekst: Hans van Eerden
foto’s: Eric Brinkhorst
